ในวันที่ 19 พฤศจิกายน ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์แห่งสหรัฐฯ ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงแห่งจีน และประธานาธิบดีวลาดีมีร์ ปูตินแห่งรัสเซีย มีกำหนดพบกันที่เซินเจิ้น ในการประชุมที่ปักกิ่งระบุว่าเป็นการประชุมสุดยอดไตรภาคีแบบพบหน้ากันครั้งแรกระหว่างผู้นำทั้งสามประเทศ
วาระการประชุมครอบคลุมการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ เสถียรภาพทางยุทธศาสตร์ และความขัดแย้งที่เกี่ยวข้องกับอิหร่าน ทรัมป์ยังระบุด้วยว่าเขาตั้งใจจะหยิบยกประเด็นสงครามในยูเครนขึ้นหารือ
จีนเรียกการประชุมครั้งนี้ว่าเป็นการเปิดศักราชใหม่ และในแง่การทูต ก็เป็นเช่นนั้นอย่างแน่นอน
มหาอำนาจนิวเคลียร์สามประเทศ ซึ่งแต่ละประเทศมีผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์ที่แข่งขันกัน จะนั่งร่วมโต๊ะเพื่อหารือประเด็นที่อาจเปลี่ยนโฉมสภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงระหว่างประเทศ
แต่เบื้องหลังนัยเชิงสัญลักษณ์ทางการทูตนั้น มีคำถามหนึ่งที่สมควรได้รับความสนใจมากกว่านี้อย่างยิ่ง
ข้อตกลงนิวเคลียร์ที่เจรจากันระหว่างมหาอำนาจชั้นนำของโลก จะปกป้องประเทศที่ต้องเผชิญผลกระทบมากที่สุดหากข้อตกลงล้มเหลวได้จริงหรือ?
สำหรับอิสราเอล คำถามนี้ไม่ใช่เพียงเรื่องในทางทฤษฎีเลย
ความทะเยอทะยานด้านนิวเคลียร์ของอิหร่านไม่อาจพิจารณาแยกจากกิจกรรมทางทหารในภูมิภาค ขีดความสามารถด้านขีปนาวุธ และความสัมพันธ์กับองค์กรติดอาวุธทั่วตะวันออกกลางได้
ตลอดหลายทศวรรษ อิสราเอลมองความเป็นไปได้ที่อิหร่านจะมีอาวุธนิวเคลียร์ว่าเป็นข้อกังวลด้านความมั่นคงที่คุกคามการดำรงอยู่ของประเทศ
ความกังวลดังกล่าวอยู่ภายใต้การเผชิญหน้าทางยุทธศาสตร์ที่กว้างกว่านั้น ซึ่งเกี่ยวข้องกับการที่อิหร่านสนับสนุนฮิซบอลเลาะห์ องค์กรติดอาวุธปาเลสไตน์ และฝ่ายอื่น ๆ ในภูมิภาค
ประเด็นนิวเคลียร์จึงครอบคลุมมากกว่าการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและมาตรการตรวจติดตามทางเทคนิค
ประเด็นนี้เกี่ยวข้องกับความเป็นไปได้ที่รัฐบาลอิหร่านซึ่งมีศักยภาพนิวเคลียร์เพื่อการป้องปราม อาจดำเนินการอย่างมั่นใจยิ่งขึ้นในการผลักดันเป้าหมายทางทหารและการเมืองทั่วภูมิภาค
ข้อตกลงที่ได้จากการเจรจาอาจจัดการกับปัญหานั้นได้บางส่วน แต่ประสิทธิผลของข้อตกลงจะขึ้นอยู่กับว่าข้อตกลงจำกัดอะไรจริง ๆ ผู้ตรวจสอบสามารถตรวจพิสูจน์อะไรได้บ้าง และจะเกิดอะไรขึ้นหากเตหะรานไม่ปฏิบัติตาม
การจำกัดการดำเนินการด้านนิวเคลียร์และความมั่นคงในภูมิภาคเป็นเป้าหมายที่เกี่ยวข้องกัน แต่ไม่อาจใช้แทนกันได้
ข้อตกลงที่ลดความเสี่ยงประเภทหนึ่งโดยปล่อยให้ความเสี่ยงประเภทอื่นคงเดิม อาจยังคงคุ้มค่า อย่างไรก็ตาม ไม่ควรนำเสนอข้อตกลงนั้นว่าเป็นทางออกที่ครอบคลุมทุกด้าน
การประชุมสุดยอดที่เซินเจิ้นนำผู้นำที่ประเทศของตนมีจุดยืนทางยุทธศาสตร์ต่ออิหร่านแตกต่างกันอย่างมากมาพบกัน
สำหรับวอชิงตัน การป้องกันการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์เชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับความมั่นคงในภูมิภาค การปกป้องผลประโยชน์ของอเมริกา และพันธกรณีต่อหุ้นส่วนอย่างอิสราเอล
สำหรับปักกิ่ง เสถียรภาพในอ่าวเปอร์เซียผูกพันอย่างใกล้ชิดกับความมั่นคงด้านพลังงาน ผลประโยชน์ทางการค้า และความทะเยอทะยานทางการทูตที่กว้างขึ้นของจีน การที่จีนติดต่อประสานงานกับอิหร่าน โอมาน และซาอุดีอาระเบียเมื่อไม่นานมานี้ แสดงให้เห็นถึงความต้องการมีส่วนร่วมในการทูตระดับภูมิภาค
รัสเซียพิจารณาประเด็นนี้ผ่านการคำนวณด้านความมั่นคงของตนเอง ความสัมพันธ์กับเตหะราน และการเผชิญหน้ากับมหาอำนาจตะวันตกในวงกว้าง
ผลประโยชน์ที่ทับซ้อนแต่แตกต่างกันเหล่านี้สร้างโอกาสในการเจรจา
และยังสร้างความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นด้วย
จีนอาจให้ความสำคัญกับเสถียรภาพในภูมิภาคและการค้าที่ไม่สะดุด รัสเซียอาจแสวงหาข้อยอมผ่อนปรนทางยุทธศาสตร์ในวงกว้าง ส่วนสหรัฐฯ อาจเน้นข้อจำกัดด้านนิวเคลียร์และการป้องปรามมากกว่า
สิ่งที่แต่ละฝ่ายให้ความสำคัญเหล่านี้ไม่มีข้อใดน่าแปลกใจในตัวเอง
ความยากลำบากเกิดขึ้นเมื่อข้อตกลงที่รัฐบาลทั้งสามยอมรับได้ไม่สามารถตอบสนองข้อกังวลด้านความมั่นคงของรัฐต่าง ๆ ในภูมิภาคได้อย่างเพียงพอ นั่นคือเหตุผลที่เงื่อนไขอันชัดเจนของข้อตกลงใด ๆ ที่อาจเกิดขึ้นในท้ายที่สุดจะสำคัญยิ่งกว่านัยทางการเมืองของการประชุมสุดยอดเองมาก
พัฒนาการหนึ่งที่สะท้อนภาพได้ชัดเจนที่สุดก่อนการประชุมสุดยอดคือกิจกรรมทางการทูตของปักกิ่งในตะวันออกกลาง
เหมา หนิง โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน ยืนยันเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายนว่า ไจ๋ จวิ้น ผู้แทนพิเศษ ได้เดินทางเยือนอิหร่าน โอมาน และซาอุดีอาระเบีย เพื่อหารือเรื่องความตึงเครียดในภูมิภาค รวมถึงสถานการณ์ในอิหร่านและเยเมน
ปักกิ่งอธิบายว่าความพยายามเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมการเจรจา ลดความตึงเครียดในอ่าวเปอร์เซีย และสนับสนุนทางออกทางการเมือง การทูตเช่นนี้สมควรได้รับความสนใจ เพราะสะท้อนความทะเยอทะยานที่เพิ่มขึ้นของจีนในการมีอิทธิพลต่อการหารือด้านความมั่นคงในภูมิภาค แทนที่จะจำกัดบทบาทของตนอยู่เพียงความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ
แต่การไกล่เกลี่ยก็มาพร้อมกับความรับผิดชอบ
กระบวนการทางการทูตต้องได้รับการประเมินทั้งจากการลดความตึงเครียดเฉพาะหน้า และจากการสร้างเงื่อนไขที่สามารถคงอยู่ได้อย่างยั่งยืน การลดระดับความตึงเครียดมีคุณค่า อย่างไรก็ตาม ความสงบชั่วคราวไม่จำเป็นต้องเป็นหลักฐานว่าต้นตอของความขัดแย้งได้รับการแก้ไขแล้ว
หากจีนต้องการมีบทบาทมากขึ้นในด้านความมั่นคงของตะวันออกกลาง คำถามในทางปฏิบัติคือจีนจะช่วยสร้างพันธกรณีที่สามารถบังคับให้ปฏิบัติตามได้หรือไม่ แทนที่จะเพียงช่วยให้เกิดถ้อยแถลงแสดงไมตรีทางการทูต
ความแตกต่างนี้จะสำคัญเป็นพิเศษในการเจรจาใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับอิหร่าน
การเข้าร่วมของรัสเซียเพิ่มความซับซ้อนขึ้นอีกชั้นหนึ่ง มอสโกรักษาความสัมพันธ์กับเตหะราน ขณะเดียวกันก็เดินหน้าตามเป้าหมายทางภูมิรัฐศาสตร์ของตนเองในยูเครนและพื้นที่อื่น ๆ
ประธานาธิบดีปูตินอาจมองการหารือเรื่องอิหร่านและการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ว่าเป็นโอกาสที่จะหยิบยกประเด็นที่กว้างขึ้นเกี่ยวกับสถานะของรัสเซียในเวทีระหว่างประเทศ
ความเป็นไปได้นั้นไม่ได้ทำให้การเจรจาขาดความชอบธรรม
อย่างไรก็ตาม มันยิ่งตอกย้ำความสำคัญของการป้องกันไม่ให้ประเด็นความมั่นคงที่แยกจากกันกลายเป็นเครื่องต่อรองในข้อตกลงที่อาจส่งผลต่อประเทศอื่น ๆ ประเด็นนิวเคลียร์ของอิหร่านไม่ควรถูกลดทอนให้เหลือเพียงข้อยอมผ่อนปรนที่นำไปแลกกับความคืบหน้าในข้อพิพาททางภูมิรัฐศาสตร์ที่ไม่เกี่ยวข้องกัน
ข้อตกลงที่ยั่งยืนต้องมีความชัดเจนในเรื่องเป้าหมาย พันธกรณี และกลไกบังคับให้ปฏิบัติตาม หากปราศจากองค์ประกอบเหล่านั้น แม้แต่การประชุมทางการทูตที่น่าประทับใจก็อาจให้ผลแทบไม่เกินความอุ่นใจทางการเมืองเพียงชั่วคราว
อิสราเอลไม่ได้อยู่ในกำหนดการเข้าร่วมประชุมที่เซินเจิ้น
และการเจรจาระหว่างประเทศทุกครั้งที่กระทบผลประโยชน์ของอิสราเอลก็ไม่จำเป็นต้องให้อิสราเอลมีที่นั่งอย่างเป็นทางการบนโต๊ะเจรจา มหาอำนาจหารือประเด็นความมั่นคงที่เกี่ยวข้องกับพันธมิตรและหุ้นส่วนของตนอยู่เป็นประจำ ประเด็นสำคัญคือพันธกรณีที่เกิดขึ้นจากการเจรจานั้นให้ความสำคัญอย่างจริงจังกับข้อกังวลของประเทศที่ได้รับผลกระทบหรือไม่
สำหรับอิสราเอล มีคำถามหลายข้อที่จะสำคัญเป็นพิเศษ
ข้อตกลงนิวเคลียร์ใด ๆ ที่เสนอขึ้นมาจะเปิดให้ผู้ตรวจสอบเข้าถึงได้มากพอที่จะตรวจพิสูจน์การปฏิบัติตามหรือไม่? จะครอบคลุมกิจกรรมนิวเคลียร์ที่ไม่ได้แจ้งไว้ และกำหนดผลที่จะตามมาจากการละเมิดอย่างน่าเชื่อถือหรือไม่? ข้อจำกัดต่าง ๆ จะยังคงมีความหมายเมื่อเวลาผ่านไป แทนที่จะเพียงเลื่อนเวลาที่ข้อกังวลเรื่องการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์อาจกลับมาอีกครั้งออกไปหรือไม่?
และวอชิงตันจะรักษาการประสานงานที่มีสาระสำคัญกับอิสราเอลไว้ตลอดความคืบหน้าของการเจรจาหรือไม่?
คำถามเหล่านี้ส่งผลมากกว่าภาพถ่ายทางการทูตหรือคำประกาศถึงความก้าวหน้าครั้งประวัติศาสตร์ ความมั่นคงของอิสราเอลไม่อาจพึ่งพาเพียงคำรับรองว่าข้อตกลงจะได้ผล แต่ต้องมีหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่าความเสี่ยงได้ลดลงจริง
หลักการเดียวกันนี้ใช้กับรัฐอ่าวเปอร์เซียและประเทศอื่น ๆ ที่ต้องเผชิญความไร้เสถียรภาพในภูมิภาคด้วย การทูตระหว่างประเทศมักเฉลิมฉลองการลงนามในข้อตกลง
อย่างไรก็ตาม ประวัติศาสตร์ชี้ว่าความยั่งยืนของข้อตกลงขึ้นอยู่กับการออกแบบ การนำไปปฏิบัติ และความเต็มใจของรัฐบาลที่เข้าร่วมที่จะรักษาพันธกรณีของตนเป็นอย่างมาก
การหยุดยิงสามารถระงับการสู้รบได้โดยไม่ได้แก้ไขสาเหตุของสงคราม
ข้อตกลงควบคุมอาวุธสามารถกำหนดข้อจำกัดที่มีคุณค่าได้โดยไม่ได้ขจัดภัยคุกคามทางยุทธศาสตร์ทุกประการ ความก้าวหน้าครั้งสำคัญทางการทูตสามารถเปิดเส้นทางสู่เสถียรภาพได้โดยไม่ได้รับประกันว่าจะไปถึงจุดหมาย
การยอมรับข้อจำกัดเหล่านั้นไม่ใช่เหตุผลคัดค้านการเจรจา แต่เป็นเหตุผลให้ประเมินการเจรจาจากผลลัพธ์ที่วัดได้
หากทรัมป์ สี และปูตินสามารถสร้างกรอบที่น่าเชื่อถือซึ่งลดอันตรายจากนิวเคลียร์และช่วยป้องกันไม่ให้สถานการณ์ในภูมิภาครุนแรงขึ้นอีก การพบกันของพวกเขาอาจนับเป็นความสำเร็จทางการทูตครั้งสำคัญ
แต่ข้อตกลงใด ๆ ต้องถูกตัดสินจากการคุ้มครองที่มอบให้ ไม่ใช่เพียงจากบารมีทางการเมืองของผู้เจรจา
สำหรับอิสราเอล ความแตกต่างนี้ส่งผลอย่างยิ่ง การประชุมที่เซินเจิ้นมีนัยสำคัญเพราะนำสามประเทศที่การตัดสินใจของตนกำหนดทิศทางความมั่นคงของโลกมาพบกัน แต่ท้ายที่สุด ความสำคัญของการประชุมสุดยอดจะขึ้นอยู่กับสิ่งที่ตามมา
ผู้นำเหล่านี้จะเห็นพ้องกันถึงแนวทางที่น่าเชื่อถือในการจำกัดการดำเนินการด้านนิวเคลียร์หรือไม่? พันธกรณีของอิหร่านจะได้รับการกำหนดไว้อย่างชัดเจนหรือไม่? จะมีกลไกตรวจพิสูจน์และบังคับให้ปฏิบัติตามที่มีประสิทธิผลควบคู่กับพันธกรณีใด ๆ หรือไม่? ข้อกังวลด้านความมั่นคงอันชอบธรรมของรัฐต่าง ๆ ในภูมิภาคจะได้รับการนำมารวมไว้ในกระบวนการทางการทูตหรือไม่? และการหารือจะก่อให้เกิดความร่วมมือในทางปฏิบัติ หรือเผยให้เห็นข้อจำกัดที่เกิดจากผลประโยชน์อันแข่งขันกันของมหาอำนาจทั้งสาม?
คำถามเหล่านี้ยังไม่มีคำตอบก่อนถึงวันที่ 19 พฤศจิกายน
โลกมีเหตุผลที่ดีที่จะต้อนรับการทูตอย่างจริงจังระหว่างมหาอำนาจนิวเคลียร์ และมีเหตุผลที่ดีเช่นกันที่จะตรวจสอบอย่างถี่ถ้วนถึงเงื่อนไขที่นำไปสู่การบรรลุข้อตกลงทางการทูต
สำหรับอิสราเอลและตะวันออกกลางในวงกว้าง สิ่งที่เดิมพันอยู่นั้นเกินกว่าการประชุมสุดยอดเพียงครั้งเดียว
เกณฑ์วัดความสำเร็จทางการทูตไม่ใช่ว่าผู้นำผู้ทรงอำนาจจะตกลงกันเรื่องถ้อยคำแห่งสันติภาพได้หรือไม่ แต่คือข้อตกลงของพวกเขาจะลดอันตรายที่ทำให้การรักษาสันติภาพเป็นเรื่องยากเย็นได้หรือไม่
นั่นคือมาตรฐานที่ควรใช้ตัดสินการประชุมที่เซินเจิ้นในท้ายที่สุด
ความคิดเห็น
เพิ่มเสียงของคุณยังไม่มีความคิดเห็น